შეიძლება თევზის ზეთი სინამდვილეში ზიანის მომტანი იყოს? – გაიგეთ სიმართლე ამ პოპულარული დანამატის შესახებ.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე
თევზის ზეთი — ერთი შეხედვით სრულიად უწყინარი და ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო დანამატი — დღითიდღე იძენს პოპულარობას, განსაკუთრებით იმ ადამიანებში, ვინც გულსისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციით არის დაინტერესებული. თუმცა, ბოლო კვლევები გვაჩვენებს, რომ ეს დანამატი შეიძლება სულაც არ იყოს ისეთი სასარგებლო, როგორიც გვგონია — პირიქით, მას შეიძლება სერიოზული საფრთხე მოჰქონდეს ჩვენი ჯანმრთელობისთვის.
თევზის ზეთის გლობალური ბაზარი და მოხმარება
2024 წლის მონაცემებით, მსოფლიოში თევზის ზეთის ბაზრის ღირებულება 8.3 მილიარდ დოლარს აღწევს. ყოველ 5-დან 1 ადამიანს, რომელიც 60 წელს გადააბიჯა, რეგულარულად იღებს თევზის ზეთს, და უამრავი ახალგაზრდა აკეთებს იგივე — ხშირად ექიმის დანიშნულების გარეშეც კი.
ახალი სამეცნიერო მიგნებები – რისკები და გვერდითი ეფექტები
უახლესმა კვლევებმა არაერთი საგანგაშო შედეგი აჩვენა:
1. ატრიული ფიბრილაცია (გულის არითმია):
2024 წლის კვლევის მიხედვით, BMJ Medicine-ის მიერ გამოქვეყნებული, თევზის ზეთის რეგულარულმა მიღებამ ჯანმრთელ ადამიანებში 13%-ით გაზარდა არითმიის რისკი.
(წყარო: BMJ Medicine. 2024;3(1):e000451 – https://bmjmedicine.bmj.com/content/3/1/e000451)
2. ინსულტის გაზრდილი რისკი:
იგივე კვლევამ აჩვენა, რომ თევზის ზეთი 5%-ით ზრდის ინსულტის ალბათობას იმ ადამიანებში, რომლებსაც გულსისხლძარღვთა დაავადება არ აღენიშნებათ.
3. გულის დაავადებები:
PubMed-ზე გამოქვეყნებული მეტა-ანალიზი, რომელიც 36 კვლევას აერთიანებდა, ამბობს, რომ ომეგა-3-ის დანამატები „მნიშვნელოვნად უკავშირდება გულის კორონარული დაავადებების რისკს“.
4. სისხლძარღვების რეზისტენტულობა და ანთებითი ეფექტი:
AHA-ს (American Heart Association) კვლევების თანახმად, თევზის ზეთის მიღება არ იძლევა სარწმუნო შედეგს ანთების შემცირებაში და ხშირად იწვევს ოქსიდაციურ სტრესს.
რძედქცეული თევზის ზეთი — ფარული საფრთხე
2023 წელს „Journal of Dietary Supplements“-ში გამოქვეყნებული კვლევა კიდევ უფრო საგანგაშოა:
• 72 პოპულარული ბრენდის თევზის ზეთის ანალიზის შედეგად დადგინდა, რომ 45%-ში აღმოჩნდა რძედქცეული (ოქსიდირებული) პროდუქტი, რაც ნიშნავს, რომ ზეთი უკვე გაფუჭებულია და ორგანიზმში ჩასვლის შემდეგ უჯრედულ დონეზე ზიანს აყენებს.
• ბევრ პროდუქტს აქვს დამატებული ხელოვნური არომატიზატორები, რომლებიც ფარავენ ნამდვილი პრობლემის — რძედქცევის — გემოს.
რატომაა ეს მნიშვნელოვანი საქართველოში?
საქართველოში თევზის ზეთის პროდუქტები ძირითადად იმპორტით შემოდის, და მოსახლეობის ნაწილი მათ უპირობოდ ენდობა. თუმცა, არ არსებობს სტანდარტული კონტროლი მათი ოქსიდაციის ხარისხზე, არ არსებობს სპეციალური ეტიკეტირება, რომელიც მიანიშნებდა მოხმარებისთვის ვარგისიანობაზე, და ამასთანავე, ბევრ ადამიანს არ აქვს ინფორმაცია, რომ ასეთი პროდუქტი შეიძლება არა სარგებელს, არამედ ზიანს აყენებდეს.
გავლენიანი პირების და ინფლუენსერების არასწორი რეკლამა
სოციალურ მედიაში უამრავი ინფლუენსერი გვირჩევს თევზის ზეთს “გონების გასაუმჯობესებლად”, “მეხსიერების ასამაღლებლად” ან “სისხლის წნევის დასარეგულირებლად” — ხშირად, მტკიცებულებების გარეშე. ასეთი რეკლამები ათასობით ადამიანს უბიძგებს სარისკო და არაეფექტური პროდუქტის შეძენაზე, რასაც შეიძლება მოჰყვეს ჯანმრთელობის სერიოზული გართულებები.
რა უნდა გავითვალისწინოთ?
1. არ მიიღოთ დანამატები ექიმის დანიშნულების გარეშე.
2. იპოვეთ ომეგა-3-ის ბუნებრივი წყაროები, როგორიცაა:
• სელაპი, თინუსი, მაკრელი, სარდინა
• სელის და ჩიას თესლი
• კაკალი
3. გაიარეთ კონსულტაცია კარდიოლოგთან ან ენდოკრინოლოგთან, თუ გაქვთ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ჩვენ საზოგადოებაში ხშირად გვჯერა, რომ დანამატები არის უნივერსალური გამოსავალი ჯანმრთელობისთვის. რეალობა კი გვაჩვენებს, რომ მათი უმისამართოდ მიღება შეიძლება იყოს სრულიად საპირისპირო — განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როცა პროდუქტი არ არის ხარისხიანად შემოწმებული ან შენახულია არასწორად.“
წყაროები:1. BMJ Medicine – “Association between fish oil use and risk of atrial fibrillation and stroke: prospective cohort study”, 2024 – https://bmjmedicine.bmj.com/content/3/1/e000451
2. Journal of Dietary Supplements – “Oxidation levels of commercially available fish oil supplements”, 2023 – https://www.tandfonline.com/…/10.1080/19390211.2023.2252064
3. PubMed – “Omega-3 Fatty Acids and Coronary Heart Disease Risk: A Meta-Analysis”, 2018 – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30415637/
4. American Heart Association, 2023 – https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000000574
5. National Geographic – “Are your supplements as healthy as you think they are?”, April 2024 – https://www.nationalgeographic.com/…/omega-3s-fish-oil…
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე:
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, საერთაშორისო ჯანდაცვის ექსპერტი, WHO-ს და გაეროს ყოფილი მრჩეველი. აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება საქართველოში და საერთაშორისო დონეზე ჯანდაცვის სისტემებში.
#გიორგიფხაკაძე #ჯანმრთელობამნიშვნელოვანია #თევზისზეთი #ომეგა3 #საზოგადოებრივიჯანდაცვა #საკვებიდანამატები #აკვირდებიუყოთ #აქხარისხია #drpkhakadze #გიორგიფხაკაძე #აქხარისხია #შენიექიმი @[61552603185704:2048:SheniEkimi.ge • http://xn--podalbard8ewa.ge/] @[61554408115760:2048:SheniAmbebi.ge • http://xn--lodcajcveug2j.ge/]
